Ge\u00e7en Cuma Malatya\u2019da Sevgi Evleri\u2019nde T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131\u2019n\u0131n YGA ve Petrol<\/a> Ofisi\u2019yle birlikte hayata ge\u00e7irdi\u011fi \u201cBilim Ku\u015fa\u011f\u0131 At\u00f6lyeleri\u201d nin \u00c7ocuk Evlerini de kapsayan toplant\u0131s\u0131 sonras\u0131 Bankan\u0131n Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Hakan Aran ve Genel M\u00fcd\u00fcr Yard\u0131mc\u0131s\u0131 Suat S\u00f6zen\u2019le G\u00fcnd\u00fczbey\u2019de \u00e7ay molas\u0131 verdik.<\/p>\n T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Hakan Aran\u2019la sohbete \u00f6nce \u201cBilim Ku\u015fa\u011f\u0131 At\u00f6lyeleri\u201dnden ba\u015flasak da \u00e7ok ge\u00e7meden ekonomi g\u00fcndemine d\u00f6nd\u00fck. Aran, se\u00e7im \u00f6ncesinde meslekta\u015flar\u0131m\u0131zla yapt\u0131\u011f\u0131 s\u00f6yle\u015fiye uzand\u0131, sorular\u0131 ve verdi\u011fi yan\u0131tlar\u0131 an\u0131msatt\u0131: \u00b7<\/p>\n Soru: Se\u00e7im sonras\u0131nda dolar\u0131n 42 liran\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kma ihtimali yok mu?<\/p>\n – Bana kal\u0131rsa dolar<\/a> kurunun 42 liran\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kma ihtimalinden daha b\u00fcy\u00fck risk, 39 liran\u0131n alt\u0131nda kalma ihtimalidir. Ben y\u0131l\u0131 39-42 lira band\u0131nda tamamlayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n \u00b7 Soru: Yabanc\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131 ne zaman gelir?<\/p>\n – Merkez Bankas\u0131, br\u00fct rezervini 200 milyar dolara \u00e7\u0131karana kadar al\u0131m yapmak zorunda olacak. Piyasada kuru bask\u0131layan de\u011fil, tersine kurun d\u00fc\u015fmemesi i\u00e7in rezerv art\u0131ran bir Merkez Bankas\u0131 g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n Aran, o g\u00fcnk\u00fc yan\u0131t\u0131n\u0131 aktard\u0131ktan sonra bug\u00fcne d\u00f6nd\u00fc:<\/p>\n – \u015eimdi Temmuz ay\u0131n\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nday\u0131z. Ben h\u00e2l\u00e2 bu patikada gidildi\u011fini, bir sapma olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n politika faizini Mart ay\u0131nda y\u00fczde 50\u2019ye \u00e7\u0131karmas\u0131n\u0131n kendisi i\u00e7in s\u00fcrpriz oldu\u011funu belirtti:<\/p>\n – \u00c7\u00fcnk\u00fc, bana g\u00f6re 45, hedeflere ula\u015fmak a\u00e7\u0131s\u0131ndan yeterliydi. Ancak, tam 31 Mart \u00f6ncesi piyasada ciddi spek\u00fclatif bir d\u00f6viz ata\u011f\u0131 olu\u015ftu. Herkes \u201cse\u00e7imden sonra kur 50 lira olacak\u201d inanc\u0131na kap\u0131ld\u0131. Merkez Bankas\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fc mesaj i\u00e7in 5 puan art\u0131\u015f yapt\u0131. Beklemedi\u011fimiz art\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Bu art\u0131\u015f\u0131n ekonomiye etkilerinin ilk kez Temmuz ay\u0131nda g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi:<\/p>\n – Temmuz ay\u0131nda ekonomideki so\u011fuman\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcyoruz. 1-15 Temmuz aras\u0131ndaki veriler bu trendi g\u00f6steriyor. Kredi kart\u0131 harcamalar\u0131n\u0131n bir ay \u00f6nceki aya g\u00f6re d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n Bunu \u00f6nc\u00fc g\u00f6sterge olarak adland\u0131rabilirsiniz. Kredi kart\u0131 kullan\u0131m\u0131n\u0131n Ocak ay\u0131n\u0131n bile alt\u0131na indi\u011fini kaydetti:<\/p>\n – Bunlar, Temmuz ay\u0131nda vatanda\u015f\u0131n frene bast\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor. Kemer s\u0131kmay\u0131 Haziran\u2019a kadar hissetmemi\u015ftik.\u00a0Kemerler \u015fu anda s\u0131k\u0131l\u0131yor. Temmuz, A\u011fustos, Eyl\u00fcl ay\u0131 enflasyon rakamlar\u0131 muhtemelen bu durumu teyit edecek. Baz etkisine ilave d\u00fc\u015f\u00fc\u015f olacak.<\/p>\n Bunun 31 Aral\u0131k 2024 itibariyle enflasyonun 38-42 band\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fece\u011fini ortaya koyan \u00f6nc\u00fc g\u00f6sterge oldu\u011funu vurgulad\u0131:<\/p>\n – Ben bu y\u0131l\u0131 y\u00fczde 38-42 band\u0131nda bir enflasyonla tamamlayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n Bu noktada faizle ilgili beklentisini de payla\u015ft\u0131:<\/p>\n – Enflasyonun y\u0131l\u0131 y\u00fczde 42 ile tamamlayaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrsek politika faizinin Ekim, Kas\u0131m, Aral\u0131k ay\u0131 toplant\u0131lar\u0131n\u0131n birinde tek seferde veya par\u00e7a par\u00e7a 50\u2019den 45\u2019e indirilece\u011fini tahmin ediyorum.<\/p>\n Hayat\u0131n sadece para politikas\u0131ndan ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi:<\/p>\n – Ekonomideki so\u011fuman\u0131n, kemer s\u0131kman\u0131n reel sekt\u00f6rde, vatanda\u015fta izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc var. Ekonomi<\/a> y\u00f6netimi t\u00fcm y\u00f6nleriyle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekti\u011fi i\u00e7in hedefl ere zarar vermeyecek indirimler yap\u0131l\u0131r diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum.<\/p>\n Krediye eri\u015fimin h\u00e2l\u00e2 pahal\u0131 oldu\u011funu, kredi kullanmaman\u0131n tercih edildi\u011fi bir ortam\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131na vurgu yapt\u0131:<\/p>\n – Bu ortamda do\u011fru fiyatlamay\u0131 yapamayan, yanl\u0131\u015f fiyatlamayla pazar d\u0131\u015f\u0131nda kalanlar\u0131n talep az oldu\u011fu i\u00e7in \u00e7abuk elenece\u011fi, mal\u0131n\u0131 satamayaca\u011f\u0131, o y\u00fczden nakit ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 d\u00f6nd\u00fcremeyece\u011fi bir Eyl\u00fcl-Aral\u0131k ay\u0131 ya\u015fayaca\u011f\u0131m\u0131z\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyorum.<\/p>\n Fiyatlama konusunu biraz daha a\u00e7t\u0131:<\/p>\n – Eyl\u00fcl-Aral\u0131k ay\u0131, \u201cTicaret d\u00f6ns\u00fcn, eve ekmek girsin, ben i\u015fimi devam ettireyim\u201d anlay\u0131\u015f\u0131yla kanaatk\u00e2r fiyatlama yapanlar\u0131n i\u015fini d\u00f6nd\u00fcrece\u011fi ama \u201cEnflasyon bu kadar, bu mal\u0131 yerine koyma rakam\u0131m bu, mal\u0131m\u0131n fiyat\u0131 budur\u201d diyenlerin oyun d\u0131\u015f\u0131 kalaca\u011f\u0131 bir d\u00f6nem olabilir.<\/p>\n Ard\u0131ndan ekledi:<\/p>\n – \u201cBen t\u00fcm maliyetlerimi bu fiyatlamadan \u00e7\u0131kartaca\u011f\u0131m\u201d diyenlerin ise mal\u0131na talep olmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in, onlar\u0131n nakit ak\u0131\u015f\u0131 konusunda muhtemelen problem ya\u015fayacaklar\u0131 bir son \u00e7eyrek g\u00f6rece\u011fiz.<\/p>\n Hakan Aran\u2019\u0131n fiyatlama konusundaki saptamas\u0131, \u015firketlerin zor g\u00fcnleri en az zararla atlatmas\u0131 ve enflasyonla m\u00fccadele a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6nem ta\u015f\u0131yor\u2026 Y\u00fcksek enflasyonla bozulan ahlak, fiyatlamada \u201ckanaatk\u00e2r\u201d davrananlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n artmas\u0131na izin verir mi?<\/p>\n T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Hakan Aran, 2025 y\u0131l\u0131 i\u00e7in g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc tablo \u00fczerinde durdu:<\/p>\n – 2025\u2019te enflasyonun y\u00fczde 42 oldu\u011fu ama Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n hedefi nin y\u00fczde 14- 21 band\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 bir y\u0131l ba\u015flayacak. Merkez Bankas\u0131, 42\u2019yi 14-21\u2019e nas\u0131l getirecek? Ekonomiyi gev\u015fetemez. Kredi b\u00fcy\u00fcmesinde y\u00fczde 2 s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 art\u0131ramaz.<\/p>\n Kredi taraf\u0131nda s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n ve pahal\u0131l\u0131\u011f\u0131n y\u0131l boyu s\u00fcrece\u011fine i\u015faret etti:<\/p>\n – Y\u00fczde 45 enflasyon varken, y\u00fczde 50 pahal\u0131 iken, y\u00fczde 25 enflasyonda da y\u00fczde 30 pahal\u0131 olacak. Yani, kredide pahal\u0131l\u0131k devam edecek.<\/p>\n Bu noktada \u015fu uyar\u0131y\u0131 yapt\u0131:<\/p>\n – 2025 y\u0131l boyunca rahatlama bekleyen, \u201cNas\u0131l olsa biraz hafifl er, ben de paraya eri\u015firim\u201d diye d\u00fc\u015f\u00fcnenler, nefesini 2025 sonuna kadar tutamayanlar da muhtemelen \u00e7ok zorluk ya\u015fayacaklar.<\/p>\n Bu durumda KOB\u0130\u2019lerden b\u00fcy\u00fcklere t\u00fcm \u015firketlerin vardiya azaltmaya, sonras\u0131nda verimlilik art\u0131\u015f\u0131 i\u00e7in robotla\u015fmaya a\u011f\u0131rl\u0131k verece\u011fini kaydetti:<\/p>\n – 2025 y\u0131l\u0131nda i\u015fsizlik artacak, yani istihdam piyasas\u0131na olumsuz yans\u0131yacak. Bunun da Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n elini daha \u00e7abuk tutaca\u011f\u0131 ve art\u0131k s\u0131k\u0131la\u015fmay\u0131, istihdam\u0131 da belli bir oranda g\u00f6zeterek yapaca\u011f\u0131 noktaya getirecektir diye tahmin ediyorum.<\/p>\n 2025\u2019te enflasyonun y\u00fczde 14-21 band\u0131n\u0131n \u00fczerinde, 20-21 aras\u0131ndaki bir noktada bitmesini bekledi\u011fini bildirdi:<\/p>\n – Bu durumda da y\u00fczde 45 olan politika faizinin 25\u2019e kadar d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclme imkan\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. \u0130zin verildi\u011fi kadar b\u00fcy\u00fcyen krediye eri\u015fip ak\u0131ll\u0131ca kullanan, i\u015f yerinde verimlili\u011fi art\u0131rmaya y\u00f6nlendirenin g\u00fc\u00e7lenece\u011fi bir y\u0131l olacak 2025.<\/p>\n Sonra ekledi:<\/p>\n – Ama sorunlu alacak oranlar\u0131n\u0131n, bankadaki donuk alacak oranlar\u0131n\u0131n ticari taraf\u0131 da i\u00e7ine alacak \u015fekilde artaca\u011f\u0131 bir 2025 y\u0131l\u0131 g\u00f6rece\u011fimiz kanaatindeyim.<\/p>\n T\u00fcrkiye \u0130\u015f Bankas\u0131 Genel M\u00fcd\u00fcr\u00fc Hakan Aran, ihracat konusunda \u015fu saptamay\u0131 yapt\u0131:<\/p>\n – Merkez Bankas\u0131 d\u00f6viz<\/a> rezervlerini \u201ckasa doldu\u201d denecek d\u00fczeyde art\u0131rana kadar ve enflasyon y\u00fczde 10\u2019lu seviyelere gelene kadar bir denge noktas\u0131 olu\u015fmayaca\u011f\u0131 i\u00e7in ne ihracat\u00e7\u0131n\u0131n ne \u00fcreticinin rahat y\u00fcz\u00fc g\u00f6remeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcncesindeyim.<\/p>\n Saptamas\u0131na \u015fu eklemeyi yapt\u0131:<\/p>\n – Onlar s\u0131k\u0131nt\u0131 ya\u015famaya, kurdan \u015fikayet etmeye, \u201cBen art\u0131k \u00fcretemiyorum, ihra\u00e7 edemiyorum, maliyetim daha fazla\u201d deyip \u201cSatt\u0131\u011f\u0131mdan zarar ediyorum\u201d \u015fikayetine maalesef bu s\u00f6yledi\u011fim konjonkt\u00fcr boyunca devam edecek. Bu \u015fikayetlerin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ebilecek bir mekanizma yok.<\/p>\n \u015eu noktan\u0131n alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi:<\/p>\n – E\u011fer siz bir yanl\u0131\u015f yapt\u0131ysan\u0131z, yanl\u0131\u015f\u0131n\u0131zla y\u00fczle\u015fmeniz gerekiyor. Biz ekonomide yanl\u0131\u015f politika izledik. \u015eu andaki s\u0131k\u0131nt\u0131larla y\u00fczle\u015fmeden d\u00fczelme olmaz.<\/p>\n \u015eu soruyu ortaya att\u0131:<\/p>\n – Biz onu yapt\u0131k tamam ge\u00e7mi\u015fte kald\u0131? \u015eimdi \u00e7aresi yok mu?<\/p>\n Soruyu \u015f\u00f6yle yan\u0131tlad\u0131:<\/p>\n – O yanl\u0131\u015f yap\u0131l\u0131rken ihracat\u00e7\u0131 \u00e7ok kazand\u0131. Yanl\u0131\u015f yap\u0131l\u0131rken yat\u0131r\u0131m yapan i\u015f insan\u0131 \u00e7ok kazand\u0131. Yani, \u00e7ok ciddi miktarda ucuz TL ihracat\u00e7\u0131ya, \u00fcreticiye, yat\u0131r\u0131m yapana verildi. Uzun vadelerle verildi. Y\u00fczde 8.5, 10, 12.5\u2019ten verildi.<\/p>\n Bu noktada yine sordu:<\/p>\n – Bu kaynaklar\u0131 al\u0131p ne yapt\u0131lar?<\/p>\n Sorular\u0131 s\u0131ralad\u0131:<\/p>\n – Bu kaynaklarla kendilerinin daha verimli olmalar\u0131, daha rekabet\u00e7i olmalar\u0131 i\u00e7in mi yat\u0131r\u0131m yapt\u0131lar? Yoksa zaten asl\u0131nda her an rekabette, fiyatta sorun ya\u015fayabilecekleri \u00fcretim band\u0131n\u0131 \u00e7oklay\u0131p 5 \u00fcretirken 10 \u00fcretip 10 sataca\u011f\u0131m \u015feklinde mi hareket ettiler?<\/p>\n Bu d\u00f6nemde genelde kapasite art\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etti:<\/p>\n – \u015eu anda \u00f6yle bir tabloya gelindi ki, elde \u00e7ok y\u00fcksek kapasite var ama k\u00e2rl\u0131 de\u011fil. \u0130\u015fte \u015fu andaki en b\u00fcy\u00fck problem bu.<\/p>\n \u00c7\u00f6z\u00fcm yolunu irdeledi:<\/p>\n – Bu problemi her seferinde ya\u015famamak i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019nin toplam fakt\u00f6r verimlili\u011fini art\u0131racak olan projeler \u00fczerinde k\u00fcmelenmesi laz\u0131m. Bu da 5 y\u0131ll\u0131k bir planla olur. Ancak bu \u015fekilde T\u00fcrkiye rekabet\u00e7i bir yap\u0131ya gelebilir.<\/p>\n![\"\"](\"https:\/\/i.ekonomim.com\/storage\/files\/images\/2024\/07\/22\/adsiz-tasarim-pdtn.png\")
<\/p>\n2025 sonuna kadar nefeslerinizi\u00a0tutun, rahatlama beklemeyin<\/span><\/h2>\n
Enflasyon yu\u0308zde 10\u2019lara inene kadar\u00a0u\u0308retici ve ihracat\u00e7\u0131 rahat yu\u0308zu\u0308 g\u00f6remez<\/span><\/h2>\n
Mu\u0308\u015fterisi a\u00e7 iken banka tok yatamaz<\/span><\/h2>\n